Jaarfke de profeet

Jaarfke de profeet uit het Oldambt/Reiderland/Oost Friesland.


Mijn zoektocht naar Jaarfke,

De naam Jaarfke zweeft nu nog anno 2011 als een ontastbaar iets boven het Oldambt en Oost Friesland. Het gewone volk waar ik ook toebehoor weet eigenlijk vrij weinig van dit fenomeen. Ik vroeg een paar jaar geleden aan de mensen of ze wel eens gehoord hadden van Torum en toen kon ook bijna niemand mij vertellen wat het was. Door alle publicaties van de laatste jaren is dat nu inmiddels een beetje veranderd. Torum, nu een verdronken stad, in de Dollard was toen de grootste handelsstad van het oude Reiderland, acht goudsmeden en een wekelijkse markt. Torum was één en al rijkdom en de kooplui lieten dat ook zien aan de rijk versierde koopmanshuizen en dan praat ik over de middeleeuwen. Er staat een verhaaltje van mijn hand op Nederlandse sagen en legendes.


Was Jaarfke een profeet of waarzegger?

Een profeet ziet de toekomst van de wereld, land, provincie of gemeente een waarzegster (meestal toen een heks) ziet meer de toekomst van een persoon of personen.
Een profeet heeft het over wonderbaarlijke uitvindingen, ze zien wagens zonder paarden rijden. Stientje van Kraaierspoul uit Siddeburen voorspelde dat mensen op zeefkes door de lucht vlogen. Ze had het natuurlijk over onze vliegtuigen.
Meldine van Zoutkamp voorspelde dat er grote zijlen (sluizen) kwamen in Zoutkamp en dat er een kanaal zou komen.
Jaarfke kondigde overstromingen aan en Stientje zag de hooi-oppers in het Proostmeer nabij Wagenborgen. Jaarfke voer met zijn boot tussen de hooioppers door van Winschoten naar Blijham toen het daar nog volle zee was. Belangrijk voor de mensen waren de voorspellingen over hongersnood, roofovervallen en overstromingen. Men kon in die tijd aandachtig luisteren naar een profeet en het nieuws werd natuurlijk verspreid door de gehele regio. De voorspellingen van Jaarfke werden al heel vroeg gedrukt ( 1500) en verspreidt door kiepkerels. Een kiepkerel was een venter die langs de deuren ging met zijn koopwaar.

Jaarfke vertelde dat hij de gave had van de heilige geest. Zijn voorspellingen zijn ooit eens opgeschreven maar deze geschriften zijn ook al met raadsels omgeven. Er wordt verteld dat een Oost Friese pastoor het in een misboek had opgeschreven maar anderen beweren dat het wel heel toevallig is dat heel het land onder water stond en dat uitgerekend dit boekje is gered.
K ter Laan heeft een boekje gemaakt in het jaar 1931 en ik hou mij aanbevolen als u dit boekje ergens heeft... of ziet liggen op een vlooienmarkt. Ik heb een herdruk op de kop getikt van drukkerij Bakker uit Drieborg naar een oorspronkelijke uitgave van 1544...of het klopt is de vraag. Bakker had het overgenomen van een oud boekje maar het oorspronkelijk boekje was er niet meer...(bron: K ter Laan)

Wie was de profeet Jaarfke?

Het verhaal gaat dat hij Jaarfke Wiepkes heette en dat te bedenken dat het Gronings woord 'wiepkes' in het Nederlands 'grapjes' betekent. Hij was een vissersman uit Zuidbroek. In het archief van het groothertogdom Oldenburg wordt gesproken over Jaarfke vd Muyden en volgens K ter Laan heeft er nooit een Jaarfke bestaan.
Het zijn , volgens hem, volksverhalen die generatie op generatie zijn doorverteld en in de mond worden gelegd van één man en dat is Jaarfke.

Ik vraag mij af...als de andere profeten wel hebben geleefd (?) waarom Jaarfke dan niet. Stientje van Kraaierspoul achter Siddeburen, Meldine uit Zoutkamp en wie was Triene Wik uit Kolham, ter Laan schrijft: men hoeft dus niet te zoeken naar de dagen waarin Jaarfke leefde.

Ik moet even bekennen dat ik geen geschiedenis-frik ben alhoewel het er wel een beetje op begint te lijken maar ook in mijn boekjes probeer ik dit te vermijden. Het moeten wetenswaardigheden zijn en blijven over de regio (nu het Oldambt) en daarom leesbaar zijn voor de mensen die niet graag lezen maar toch iets meer willen weten over de regio Noord/Oost Groningen.

Ik zal het voor de volgende voorstelling 'Olwiefkenijs' zeker meenenem in de voorstelling want vertellen blijft toch leuker.

Volgende keer over de voorspellingen.
Groetjes
John Hoekman.

Logboek deel 40

De voorstelling,

Deel 1 over Noord/Oost Groningen is helemaal klaar en voor de mensen die mij kennen is dit niet te geloven. De video-beelden gaan over de dorpen Finsterwolde, Ganzedijk, Hongerige wolf, Kostverloren, Drieborg, Nw Schans en Beerta.
De voorstelling die we gaven j.l. in Scheemda liep als een trein en de volgende staat gepland op 17 febr. 2011 in Loppersum...in de Wiemersheerd.
De mensen vinden het een mooi programma dus daar hoef ik me niet druk over te maken.

Het ligt in de bedoeling 1x per maand een voorstelling te geven en dat lukt tot nu toe goed. Deel 1 gaat straks in boekvorm verschijnen en wordt daarmee deel 6 van mijn boekjes. Dit deel zal dan helemaal in het Gronings worden geschreven en ik wil elk hoofdstukje nog op de film vastleggen. Hopelijk ga ik nog niet dood want daar heb ik echt geen tijd voor.

Ik zit nu te broeden over de regio Oosterhoek en dat wordt dan deel 2. Het gaat over de dorpjes Weiwerd, Heveskes en Oterdum die door de industrie zijn verslonden.
Een bron van inspiratie omdat hier het Heveskes klooster stond met het Nijenhuis te Oterdum, het Eelshuis te Wagenborgen en in Oterdum leefde nog eens een beroemde schoolmeester. Oterdum is echt de moeite waard net zoals de Punt v Reide. Het waren belangrijke plaatsen voor soldaten en vestingen...

De bedoeling is dat ik een serie voorstellingen ga maken over meerdere regio's in Noord /Oost Groningen. Ik heb deze week een boekje gelezen over de geschiedenis van Nw. Schans...leuk...leuk...en een boekje over Jaarfke gevonden in een antiquariaten winkeltje. Ik moet het nog even lezen...later hier meer over. Jaarfke was de grote helderziende uit het Oldambt/Reiderland maar verder weet ik er nog weinig vanaf.
Zo had je ook nog Triene Wik uit Kolham...Een wikwief betekent in het Gronings...waarzegster.

Ik was gisteren in het Groninger cultuurcentrum in Scheemda om te netwerken en tot mijn grote verwondering lagen daar ook mijn boekjes...naast alle grote schrijvers...zeker een misverstand van de bibliothecaris. De voorstelling (met flyer) stond ook in een ander boekje vermeld en ik dacht...het begint te ontwaken...als ik straks de pijp uit ga dan staat in Scheemda op de boekenplank tenminste mijn werk, wel onder de naam Tammo de Wilde maar what's in a name...de mensheid zal dan nooit weten wie Tammo werkelijk was.

Oh ja... nog een regio-gevoelig gedicht.

Van Finnerwol tot Dollerd tou
van t Hammerk tot aan diek.
Waren boeren wies en slaauw
in heur korenrepubliek.

Van Finnerwol tot Dollerd tou
van t Hammerk tot aan diek.
Mozzen lu veur dag en daauw
tot navvel tou in t sliek.

Van Finnerwol tot Dollerd tou
van t Hammerk tot aan diek.
Zumen nou boeren gries en graauw
op subsidie en krediet.


Groetjes
Tammo de Wilde

Over ons project: 'Olwiefkenijs.'

Òlwiefkenijs


John Hoekman
AE Gorterweg 78
9946 PE Woldendorp
http://www.olwiefkenijs.nl
mail:J.Hoekman17@kpnplanet.nl


Een kleine indruk van de voorstelling: 'Olwiefkenijs.'

Het verhaal gaat over Tammo een jongeman uit Woldendorp. Hij wordt vaak 'begugeld' en ze noemen hem 'haalf zeuven.' Het volk zegt dat het in de familie zit en daarom heeft Tammo de haile stambouk oetviezeld (uitgeplozen) om erachter te komen wat er nu eigenlijk zit. Tammo vertelt in de voorstelling over zijn familie en hun belevenissen vanaf 1250. De familie woonde in Saxumerwolde nu een verdronken dorp in de Dollard.

Tammo's 'ootje' (grootmoeder) van vaders kant heette plezier en de naam stamt af van één van haar voorouders die hofnar was aan het Franse hof, ombie 180o onder Napoleon
Hij maakte Plijzier vandaar de naam...en wat wilt nou...ik 'oar' naar deze grappenmaker, nou dan ben je toch zeker maal geboren als je naar een grappenmaker oaren. (oaren=karakter hebben van...)
En dat prat zug om...zo moest ik laatst bij noaber (buurman) wezen en ik glee vlak voor zijn deur uit,ik lag plat op bèk...nèt toen hij de deur opende zei hij tegen zijn vrouw...'Kiek humor ligt op stroat' maar ze hadden niets in die tijd...geen aardappels, koffie of thee en ook geen suiker. In de voorstelling wordt gesproken/gezongen in een rap over de dingen die ze niet hadden in die tijd.

De nonnen van Palmear,

Het klooster Palmear lag bij het dorpje Termunten in Noord/Oost Groningen. Dit klooster telde in 1288 honderdnegentig nonnen. Het was een rijk klooster en de landerijen reikten tot Finsterwolde waar nog een klooster-voorwerk (boerderij) stond.
Hier werkte 'Maal Tais' en in de voorstelling wordt een korte anekdote verteld over deze Maal Tais.

De nonnen sjoekten ombie 1500 nog altied door de natte klaai-barrel en toen de grote stormvloed losbrak in Reiderland (het ontstaan van de Dollard) moesten de nonnen noodgedwongen het klooster achter zich laten. De abt was tot in het gat 'opfokseld' (zenuwachtig) en ging hister (opgewonden)tekeer en riep: 'Niet omkontjen en niet omfietjen wie mouten as de duvel der tussen oet noageln.' (Niet zeuren en niet treuzelen we moeten zo snel mogelijk vluchten) Het woater stoat mie al tot de knibbels tou. (Het water staat me reeds tot de knieën.)

De spitkeet van Pude is toen ook weggespoeld en toaveloakster lag boven op een deur in de onstuimige golven en klamde zich stevig vast. Pude riep: "kist volholden...hòl die goud vast"..."Joa" riep ze.."as der mor nait aine bie deurre komt."

De voorstelling is goed te volgen voor mensen die geen Gronings verstaan want zelfs de Groningers moeten ik de oude Grunneger woorden nog uitleggen en daar is natuurlijk tijd voor uitgetrokken.

Er zijn 5 boekjes geschreven van mijn hand over de verdronken dorpen in de Dollard met sagen en legendes plus de nodige wetenswaardigheden.meer info op mijn site www.ponyhoefsmid.nl of via mail. J.Hoekman17@kpnplanet.nl

John Hoekman